‘Een uitnodiging om het leven te leven’

Interview Barbara Raes, gastcurator TAZ#2018

De gastcurator van de volgende editie van TAZ behoeft wellicht een kleine introductie: Barbara Raes werkte jarenlang in de podiumkunsten als programmator en artistiek leider in kunstencentra BUDA en Vooruit. In 2014 nam ze afscheid van de kunstensector om zich te herbronnen en nieuwe wegen op te zoeken. Zonder een duidelijk doel voor ogen begon ze aan een opleiding van een jaar tot begeleider bij afscheidsrituelen in het Engelse Totnes. Sinds 2015 is ze aan de slag als onderzoeker bij het KASK, School of Arts. In januari 2016 richtte ze Beyond The Spoken op, een ‘werkplaats voor niet-erkend verlies’.

De TAZette wil uiteraard graag van haar weten wat we volgend jaar van haar mogen verwachten, maar onze gastcurator heeft zelf ook een en ander te vertellen.

Barbara Raes: “Het spreekt vanzelf dat wat ik doe een belangrijke stempel op het festival zal drukken. Maar wat ik doe is wellicht voor veel mensen niet zo duidelijk. Laat me dat dus even kort toelichten. Tijdens mijn opleiding tot uitvaartbegeleider moest ik 80 uitvaarten te analyseren. In die zware opdracht kwam mijn kijkervaring van al die jaren in de kunsten, mijn kennis van dramaturgie, plots een belangrijke rol spelen. Als eindexamen moest ik een ritueel creëren wat een trouw-en rouwproces in één scenario moest combineren. Op dat moment wist ik wat ik wilde doen: een antwoord bieden op dat soort complexe levenssituaties in de samenleving. Kort nadien heb ik Beyond The Spoken opgericht.”

“De privatisering van verdriet en rouw stellen onze nood aan gemeenschapsvorming op scherp. De secularisering van de samenleving heeft de behoefte aan levensbeschouwing en zingeving niet weggenomen. Net de individualisering en de heersende idee van de onafhankelijke selfmade mens, toont aan dat mensen veel nood hebben aan betekenis. We zijn allemaal afhankelijk van elkaar en vinden maar betekenis in de verbinding. Daar moeten we nieuwe vormen voor zoeken. Kunstenaars zijn goede catalysators. Zij kunnen transformeren. Denk aan een voorstelling die je geraakt heeft: je komt anders buiten dan je bent binnengegaan.”

“Er is tegenwoordig veel ‘geëngageerde’ kunst. Ik zag hier op één dag 3 voorstellingen na elkaar waarin het woord engagement centraal stond. Achter die invulling van engagement schuilt het geloof dat het beter is iets te doen dan niets te doen. Daar tegenover staat de uitgebluste mens die zich machteloos voelt omdat hij geen antwoorden heeft. Ik geloof dat ook het zoeken naar stilte, authenticiteit en dicht bij jezelf blijven vandaag vormen van verzet zijn en troost kunnen bieden. Nieuwe rituelen bieden ruimte en tijd voor bewust stilstaan en contemplatie. Een persoonlijk ritueel uitvoeren voor iemand anders in tijden waarin niemand tijd heeft is een enorm engagement.”

“De driehoek die ik probeer vorm te geven tussen zorg, kunsten en rituelen voelt voor mij evident, maar is wel nieuw. Ik werk met kunstenaars, maar noem wat ik doe geen kunst. De rituelen die we ontwerpen hebben een therapeutisch effect, maar ik noem het geen therapie. Het is soms lastig te vertalen in woorden. De drie staan alle drie onder druk en hebben geen gemeenschappelijke taal. Dat leidt wel eens tot misverstanden. Maar uit misverstanden worden de mooiste dingen geboren.”

Hoe zie je jouw praktijk te vertalen in een veelzijdig programma als dat van TAZ?

“Ik zie mezelf niet als curator, maar als inspirator. TAZ wordt gemaakt en gecureerd door veel hoofden en harten. Mijn rol is hen inspireren en samen met hen nadenken over hoe we het festival invullen. Je kan als gastcurator een editie kruiden en de geuren van die kruiden komen voort uit mijn dagelijkse praktijk en zal ik met hart en ziel verdedigen.”
 
“Eigenlijk wilde ik niet meer programmeren. Maar deze vraag krijgen in de stad waar ik geboren ben, in het jaar waarin ik mijn driejarig onderzoek afrond, die wou ik met open armen ontvangen. Er zal voor mij een soort cyclus rond zijn in 2018."

“Inhoudelijk wil ik het leven naast de dood zetten en daarin een belangrijke rol toewijzen aan het helende van de kunsten. Kunst kan genezen door te wijzen naar waar het pijn doet. Ik doe dit niet alleen voor TAZ, maar vanuit mijn geloof in de relevantie van wat ik doe en in het belang van kunstenaars voor de samenleving. Kunst is niet alleen iets waar je tickets voor koopt, maar wat je overkomt en wat je verandert.”

“In Oostende kan je niet om de zee heen, dus die speelt onvermijdelijk een rol, net als de andere natuurelementen, waarvan we het belang een beetje vergeten zijn. Er zullen een aantal grootschalige en kleinere rituelen plaatsvinden, waarover ik nog niet veel kan vertellen. Zo wil ik elke dag een ander kind de zon laten ‘opzingen’ op zee, een idee uit het verhaal De Zonneprinses van David Grossman.”

“Mensen hoeven niet bang te zijn dat het een bloedserieuze editie wordt. Ja, er zullen producties zijn waar je een tik van krijgt. Maar dan ga je even wandelen langs de zee. TAZ2018 wordt net een uitnodiging aan het publiek om het leven te léven.” (Bieke Purnelle)