DUBBELINTERVIEW: TWEEGESLACHT, DE STREKEN VAN JOZEF EN SIMON DE VOS

JOZEF DE VOS (°1945)
studeert Germaanse aan de universiteit Gent
doctoreert over de (theater)receptie van Shakespeare
start met een cursus Theatergeschiedenis in de Germaanse – het wordt een van de eerste componenten van de huidige opleiding Theaterwetenschappen
start met het tijdschrift Documenta
wordt lid van de Raad van Bestuur van NTGent
2010 emeritaat

Het valt me op dat jullie elk een andere zijde van het theaterwezen gekozen hebben: de een is maker, de ander beschouwer.  

Simon De Vos: ‘Dat moet een lichte vorm van revolte zijn. (lacht) Neen, theater is me eigenlijk met de paplepel ingegeven. Mijn vader en ik gingen al vroeg samen naar Kopergietery, ik ben ook snel naar de muziekacademie gegaan – de creativiteit werd thuis dus wel gestimuleerd. Maar echt met mijn vader over theater spreken is pas later gekomen, toen ik in Maastricht zat.’

Nooit de behoefte gevoeld om de rollen om te keren? Jij op de planken, Jozef, en Simon in de boeken?

Jozef: ‘De laatste keer dat ik op de planken stond moet in de lagere school geweest zijn. (lacht) Er hebben zich doorheen de jaren wel eens mogelijkheden aangediend tot regie bijvoorbeeld, maar ik vrees dat ik daar niet genoeg talent voor bezit.’

Simon: ‘En ik wil zeker niet aan de academische zijde zitten. Toen ik twaalf was wilde ik al spelen. Op school, op de academie – waar dan ook.’

Jozef: ‘Je hebt wellicht Germaanse gedaan omdat dat nu eenmaal in de familie zit, maar je wist toen al dat je eigenlijk wilde spelen.’

Simon: ‘Het was een testcase – als ik na de Germaanse nog steeds geïnteresseerd zou zijn in theater werd het Maastricht. Soms denk ik achteraf dat ik toch vier jaar verloren heb.’

Jozef: ‘Daar ben ik het niet mee eens. De opleiding Germaanse biedt volgens mij een interessante intellectuele basis voor een theatermaker.’

Simon, wat vond je interessant aan de tekst van Sarah Kane?

Simon: ‘Ik heb dat stuk gelezen op een moment dat de Irakoorlog was afgelopen. Een heleboel veteranen kwamen toen terug thuis, compleet getraumatiseerd, en werden zonder enige vorm van vangnet terug in de maatschappij gedropt. Het werd een van de grootste groepen zelfmoordenaars. Hoewel de tekst van Sarah Kane niet specifiek over de Irakoorlog gaat, komt het trauma van de oorlog toch aan bod. Blasted begint als het verhaal van een gewelddadige relatie tussen een man en een vrouw, tot totaal onverwachts de oorlog binnenvalt, letterlijk, in de vorm van een getraumatiseerde soldaat. Zowel Ian, Kate als de soldaat, alle drie gewelddadige mensen, blijken zowel slachtoffer als dader te zijn. Dat troubleerde  me – die verwarring, dat gebrek aan eenduidigheid vond ik interessant.’

Jozef: ‘De tekst is zo weinig anekdotisch, zo gedepouilleerd, dat hij losstaat van om het even welke concrete aanleiding of oorlog, verder dan de maatschappelijke problematiek van getraumatiseerde soldaten. Dat is erg knap.’

Simon: ‘Een andere aanleiding was het feit dat we met Sermoen op dat ogenblik een aantal voorstellingen gezien hadden die over kunst gingen. Er zijn altijd momenten in de geschiedenis dat het belangrijk is om kunst als thema in vraag te stellen, maar ik vond dat op dat moment niet het belangrijkste. Het strookte niet met de kwaadheid die wij rond die oorlog voelden. Onze reactie was om Blasted aan te pakken.’

Even gemeen zijn. Jozef, wat vond jij als theaterwetenschapper en doorgewinterd theaterkijker van de regie van je zoon?

Jozef: ‘Ik vond die natuurlijk buitengewoon schitterend! (lacht)

Simon: ‘Mijn vader zal het nooit openlijk zeggen, maar ik merk het onmiddellijk wanneer hij een voorstelling minder goed vindt. Dat was hier niet het geval. (tot Jozef) Het schoonste compliment over Blasted was de manier waarop jij uit de zaal kwam, omdat ik zag dat je kei-ontroerd was. En dat ontroerde mij ook.’

Jozef: ‘Ik vond het inderdaad een zeer goede voorstelling. Blasted  is Sarah Kanes eerste tekst en zeker niet de gemakkelijkste. Toen het stuk uitkwam was het zeer omstreden, men schreef dat er alleen maar aberranties in voorkwamen: kannibalisme, verkrachting, wreedheden, … Simon en zijn ploeg hebben die wreedheden in een serene en symbolische theatertaal vertaald, waardoor de tekst aan scherpte wint en je ziet dat hij eigenlijk over fundamentele dingen gaat.’

Vergis ik me, Jozef, of is ‘tekst’ voor jou toch een belangrijke bouwsteen van theater?

Jozef: ‘Hmmm… Ik ben er mij van bewust dat in het fysieke element in theater een centraal gegeven is. Maar ik heb al dikwijls gemerkt dat ook fysiek of zelfs ritueel theater sterker is wanneer het gebaseerd is op een stevige tekst. Ik ben inderdaad geneigd om te zeggen dat ik nogal hou van tekst – dat klinkt misschien erg traditioneel.’

In het geheel niet. Maar het brengt ons wel bij een gesprek dat ik met Simon had, een tweetal jaar geleden en midden in dat woelige repertoiredebat. Bij je zoon klonk toen hetzelfde geluid. Zo vader, zo zoon?

Simon: ‘Ik kan niet ontkennen dat ik iets met tekst heb, ik ben er ook mee grootgebracht. In de producties van Sermoen zijn we tot nu toe inderdaad vaak vertrokken van tekst. Maar ik sluit niet uit dat dat nog kan veranderen – we willen ons daar zeker niet op vastprikken. De term repertoire is door dat hele debat natuurlijk ook een verziekte term geworden. Ik had  de indruk dat de definitie van repertoire verengd werd tot commerciële, gemakkelijke voorstellingen met een realistische inslag – een definitie die een hele theaterevolutie ontkent. Voor mij zijn een Frank Adam en een Peter De Graef ook repertoire. Daarnaast blijven bepaalde teksten actueel, omdat ze gaan over menselijke drijfveren, verlangens  en ambities.

Jozef: ‘Repertoire is voor mij eenvoudigweg alles wat gespeeld wordt, maar in een vormentaal die van vandaag is. Theater is nu eenmaal een kunst die aan het hier en het nu gebonden is.

Hoe zou je het theater van Sermoen omschrijven, Simon?

Simon: ‘Ik vind dat moeilijk om te zeggen – we zijn daar nu nog steeds aan het praten. Eva Binon en Patrick Vervueren kunnen maken op basis van een idee, een foto… Ik ben meer bezig met tekst, maar soms kan die mij ook grondig in de weg zitten. Soms heb ik evengoed zin in pure beelden. De zoektocht is voor Sermoen nog steeds bezig. ’

Ben je fier op je zoon, Jozef?

Jozef: ‘Uiteraard. Theater is een moeilijke wereld, maar ik zie Simon dingen realiseren die de moeite waard zijn. Ik zie dat hij vooruitgaat, een aantal stappen neemt. Blasted vond ik de mooiste stap tot nu toe.’

(Evelyne Coussens)

SPEELDATA BLASTED: 31 JULI EN 1, 3, 4, 5 EN 6 AUGUSTUS - HANGAAR 1

www.sermoen.be

Foto (c) Kristien Verhoeyen